Làm di chúc giả để hưởng tài sản là hành vi có thể làm phát sinh nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng, đặc biệt khi văn bản giả được sử dụng nhằm chiếm đoạt phần di sản đáng lẽ thuộc về người khác. Tùy vào cách thức thực hiện, giá trị tài sản và hậu quả xảy ra, người có hành vi vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.
Những căn cứ dùng để nhận diện di chúc giả
Di chúc có thể bị xem xét là giả khi nội dung hoặc hình thức của văn bản không đúng với ý chí thực tế của người để lại tài sản. Tuy nhiên, việc một người thừa kế nghi ngờ hoặc phản đối tính xác thực của di chúc chưa đủ để khẳng định văn bản đó là giả.
Để có căn cứ pháp lý rõ ràng, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét các tài liệu, chứng cứ liên quan, đồng thời có thể tiến hành giám định chữ viết, chữ ký, con dấu hoặc những yếu tố khác trên di chúc. Kết quả giám định kết hợp với quá trình xác minh, giải quyết của cơ quan tiến hành tố tụng là cơ sở quan trọng để đưa ra kết luận.
Di chúc bị giả mạo về nội dung
Giả mạo về nội dung xảy ra khi thông tin thể hiện trong di chúc không phản ánh ý chí thực sự của người để lại di sản. Người khác có thể tự tạo nội dung, tự chỉ định người được hưởng tài sản hoặc tự quyết định tỷ lệ phân chia mà không có sự thể hiện ý chí tương ứng từ người có tài sản.
Ngoài việc tự tạo một bản di chúc hoàn toàn mới, hành vi giả mạo còn có thể thể hiện thông qua việc chỉnh sửa văn bản có sẵn. Chẳng hạn, người thực hiện có thể bổ sung tên mình vào danh sách người thừa kế, xóa tên một người khác hoặc thay đổi tỷ lệ tài sản được hưởng so với nội dung ban đầu.
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc được hiểu là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Vì vậy, nếu nội dung văn bản không xuất phát từ ý chí của chính người để lại di sản thì bản chất của việc định đoạt tài sản đã bị thay đổi.
Bên cạnh đó, điểm a khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định di chúc hợp pháp phải được lập trong điều kiện người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Do đó, một văn bản được tạo dựng trái với ý chí thật của người để lại di sản có thể không đáp ứng điều kiện để được công nhận là di chúc hợp pháp.
Giả mạo chữ ký, điểm chỉ hoặc các yếu tố xác thực
Một hình thức giả mạo khác là làm sai lệch các yếu tố thể hiện sự xác nhận của người lập di chúc. Những dấu hiệu thường được xem xét gồm chữ ký, điểm chỉ, chữ viết, con dấu hoặc xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
Trên thực tế, người muốn chiếm phần di sản lớn hơn có thể tự lập một văn bản rồi giả chữ ký của người đã chết. Trường hợp khác có thể liên quan đến việc làm giả chữ ký công chứng viên, con dấu hoặc xác nhận của UBND cấp xã nhằm khiến một văn bản không hợp pháp mang hình thức giống như di chúc đã được công chứng, chứng thực.
Điểm d khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người có hành vi giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc hoặc che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản.
Như vậy, hành vi giả mạo không chỉ tác động đến hiệu lực của bản di chúc mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được hưởng di sản của chính người thực hiện hành vi.
Vai trò của giám định trong việc xác định di chúc giả
Một cá nhân cho rằng chữ ký trên di chúc không phải của người đã mất chỉ là căn cứ ban đầu để phát sinh việc xác minh. Việc kết luận văn bản là giả cần được thực hiện dựa trên chứng cứ và trình tự tố tụng phù hợp.
Trong quá trình giải quyết tố giác hoặc điều tra vụ án hình sự, Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát có thể trưng cầu giám định chữ ký, tài liệu khi xét thấy cần thiết theo Điều 205 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 hoặc theo yêu cầu giám định của bị hại theo Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Đối với tranh chấp dân sự, khoản 1 Điều 102 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định đương sự có quyền yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định hoặc tự mình yêu cầu giám định nếu Tòa án từ chối yêu cầu trưng cầu giám định của mình.
Do đó, kết quả giám định có thể trở thành nguồn chứng cứ quan trọng để làm rõ tính xác thực của di chúc. Tuy nhiên, việc đánh giá toàn diện chứng cứ và đưa ra kết luận cuối cùng vẫn thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng hoặc Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ việc.
Giả mạo chữ ký, con dấu hoặc nội dung chúc có thể làm phát sinh nhiều trách nhiệm pháp lý.
Di chúc giả có được công nhận và làm phát sinh quyền thừa kế không?
Một văn bản giả mạo không thể trở thành căn cứ hợp pháp để xác lập quyền hưởng di sản theo nội dung giả tạo. Việc di chúc đã được lập thành văn bản hoặc từng được sử dụng trong quá trình phân chia tài sản không làm cho văn bản đó tự động có hiệu lực.
Do không phản ánh ý chí thật của người để lại di sản, di chúc giả không đáp ứng các điều kiện về di chúc hợp pháp được quy định tại Điều 630 và Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015.
Trường hợp di chúc giả đã được sử dụng để chia tài sản, sang tên nhà đất hoặc chuyển giao di sản cho một người cụ thể, những hậu quả pháp lý phát sinh từ hành vi này có thể tiếp tục được xem xét. Người có quyền lợi bị xâm phạm có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo thủ tục tương ứng.
Theo điểm b khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi di chúc không hợp pháp. Vì vậy, nếu không có di chúc hợp pháp khác thì phần di sản liên quan sẽ được giải quyết theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Đối với các đồng thừa kế, nội dung của bản di chúc giả không tạo ra căn cứ ràng buộc về tỷ lệ phân chia di sản. Trường hợp tài sản đã được phân chia hoặc chuyển giao dựa trên văn bản giả, các bên có quyền yêu cầu xem xét lại quyền và lợi ích của mình theo quy định pháp luật.
Nếu di sản đã được sang tên hoặc chuyển nhượng cho bên thứ ba thì việc xử lý sẽ phải căn cứ vào tình trạng pháp lý của tài sản, giao dịch đã được thực hiện, quyền lợi của bên thứ ba và các chứng cứ có trong hồ sơ.
Hành vi làm di chúc giả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi nào?
Không phải cứ có hành vi làm giả di chúc là người thực hiện đương nhiên bị xử lý hình sự. Trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi hành vi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Trong trường hợp người thực hiện vừa tạo ra tài liệu giả vừa sử dụng tài liệu đó để chiếm đoạt tài sản, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét từng hành vi một cách độc lập để xác định tội danh phù hợp.
Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức
Nếu người thực hiện giả mạo con dấu, chữ ký công chứng viên hoặc tài liệu, giấy tờ của cơ quan, tổ chức để tạo ra một bản di chúc có vẻ ngoài hợp pháp, hành vi có thể cấu thành tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức.
Theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi bởi khoản 126 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017, người phạm tội có thể phải chịu một trong các khung hình phạt tùy thuộc vào tính chất và mức độ vi phạm.
Khoản 1 Điều 341 quy định trường hợp làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng con dấu, tài liệu, giấy tờ giả để thực hiện hành vi trái pháp luật có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm.
Theo khoản 2 Điều 341, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm nếu thuộc các trường hợp như phạm tội có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên, làm từ 02 đến 05 con dấu, tài liệu, giấy tờ; sử dụng con dấu, tài liệu, giấy tờ giả để thực hiện tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng; hoặc thu lợi bất chính từ 10.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng.
Khoản 3 Điều 341 quy định mức phạt tù từ 03 năm đến 07 năm nếu làm 06 con dấu, tài liệu, giấy tờ trở lên; sử dụng con dấu, tài liệu, giấy tờ giả để thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng; hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên.
Ngoài ra, khoản 4 Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 còn quy định người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
Dùng di chúc giả để chiếm đoạt di sản
Nếu người thực hiện sử dụng di chúc giả như một phương thức gian dối để khiến những người khác tin rằng mình có quyền hưởng tài sản, từ đó tài sản được giao hoặc quyền đối với tài sản được xác lập cho mình, hành vi có thể có dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017; nội dung Điều 174 không thay đổi bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025, hình phạt đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được xác định dựa trên giá trị tài sản và những tình tiết cụ thể của hành vi.
Với tài sản từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng, hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc trường hợp luật định, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm theo khoản 1 Điều 174.
Nếu tài sản bị chiếm đoạt có giá trị từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng, khoản 2 Điều 174 quy định mức phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.
Đối với tài sản từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm theo khoản 3 Điều 174.
Trường hợp giá trị tài sản chiếm đoạt từ 500.000.000 đồng trở lên, khoản 4 Điều 174 quy định mức phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Bên cạnh hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm, hoặc bị tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.
Làm giả di chúc và chiếm đoạt tài sản có thể bị xử lý về nhiều tội
Một người có thể thực hiện nhiều hành vi khác nhau trong cùng một vụ việc. Chẳng hạn, trước tiên người này giả mạo tài liệu hoặc con dấu để tạo ra di chúc giả, sau đó sử dụng chính văn bản đó để chiếm đoạt phần di sản của người khác.
Nếu hành vi làm giả tài liệu và hành vi chiếm đoạt tài sản độc lập, đồng thời từng hành vi đều thỏa mãn đầy đủ cấu thành của tội phạm tương ứng thì người thực hiện có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về nhiều tội danh.
Điều 55 Bộ luật Hình sự 2015 quy định khi xét xử cùng một lần một người phạm nhiều tội, Tòa án quyết định hình phạt đối với từng tội rồi tổng hợp thành hình phạt chung theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Do đó, khi giải quyết vụ việc có dấu hiệu làm giả di chúc để chiếm đoạt tài sản, cần xác định rõ từng hành vi, mục đích thực hiện, hậu quả gây ra và mối quan hệ giữa các hành vi để có căn cứ áp dụng quy định pháp luật phù hợp.
Di sản được phân chia theo ước hợp pháp hoặc quy định thừa kế theo luật khi ước giả bị loại bỏ.
Làm di chúc giả nhưng chưa đủ yếu tố hình sự sẽ bị xử lý thế nào?
Một số trường hợp hành vi có dấu hiệu vi phạm nhưng chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện để truy cứu trách nhiệm hình sự. Khi đó, tùy tính chất và hậu quả, người thực hiện vẫn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính.
Theo điểm c khoản 1 Điều 18 Nghị định 252/2025/NĐ-CP, hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác trong trường hợp này bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.
Quy định này được áp dụng đối với hành vi chiếm đoạt tài sản thuộc trường hợp xử lý hành chính. Tuy nhiên, nếu trong quá trình thực hiện có hành vi giả mạo con dấu hoặc tài liệu của cơ quan, tổ chức và hành vi đó đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 thì người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi làm giả tài liệu.
Vì vậy, việc xác định trách nhiệm pháp lý cần dựa trên toàn bộ diễn biến của vụ việc thay vì chỉ xem xét giá trị di sản hoặc hậu quả cuối cùng.
Cách giải quyết di sản khi di chúc bị xác định là giả
Sau khi di chúc bị xác định là giả, phần di sản được định đoạt bằng văn bản giả không được chia theo nội dung giả mạo. Việc phân chia tiếp theo sẽ phụ thuộc vào việc người để lại tài sản có lập một bản di chúc hợp pháp khác hay không.
Nếu tồn tại di chúc thật và bản di chúc này đáp ứng điều kiện có hiệu lực theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 thì phần di sản có liên quan sẽ được xem xét theo nội dung của di chúc hợp pháp đó.
Trường hợp không có di chúc hợp pháp nào khác, hoặc người chết chưa từng lập di chúc hợp pháp, phần di sản sẽ được giải quyết theo quy định về thừa kế theo pháp luật.
Điểm b khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp di chúc không hợp pháp. Do đó, di chúc giả không thể là cơ sở để người thực hiện hành vi giả mạo tự xác lập quyền hưởng tài sản.
Khi chia thừa kế theo pháp luật, di sản được xác định và phân chia cho những người thuộc hàng thừa kế theo quy định. Những người thừa kế cùng hàng về nguyên tắc được hưởng phần di sản bằng nhau, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Chuyên tư vấn Luật hỗ trợ xử lý tranh chấp liên quan đến di chúc giả
Khi phát hiện hoặc nghi ngờ một bản di chúc có dấu hiệu giả mạo, người có quyền lợi liên quan cần nhanh chóng thu thập và bảo quản các tài liệu, chứng cứ có thể chứng minh nguồn gốc cũng như tính xác thực của văn bản.
Chuyên tư vấn Luật có thể hỗ trợ khách hàng trong các công việc như:
Kiểm tra bản di chúc và hồ sơ thừa kế nhằm nhận diện những dấu hiệu bất thường về nội dung, chữ ký, chữ viết hoặc hình thức văn bản.
Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ và tài liệu phục vụ việc giám định chữ ký, chữ viết hoặc tài liệu liên quan.
Đánh giá các dấu hiệu pháp lý có thể liên quan đến hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức.
Phân tích dấu hiệu của hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua việc sử dụng di chúc giả.
Tư vấn khả năng xử lý nhiều tội danh trong trường hợp người thực hiện vừa làm giả tài liệu vừa sử dụng tài liệu giả để chiếm đoạt tài sản.
Hỗ trợ soạn thảo đơn tố giác tội phạm khi có căn cứ cho rằng hành vi có dấu hiệu hình sự.
Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ yêu cầu Tòa án xem xét hiệu lực của di chúc và giải quyết tranh chấp thừa kế.
Tư vấn phương án phân chia di sản khi di chúc bị xác định không hợp pháp.
Hỗ trợ khách hàng làm việc với các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình giải quyết vụ việc.
Quý khách có nhu cầu đánh giá sơ bộ hồ sơ hoặc cần tư vấn về hướng xử lý có thể liên hệ để được hỗ trợ theo tình huống cụ thể.
Giải đáp một số vấn đề thường gặp về di chúc giả
Làm thế nào để chứng minh di chúc bị giả mạo?
Có thể xem xét hai nhóm dấu hiệu chính là giả về nội dung và giả về hình thức. Nội dung giả có thể thể hiện ở việc văn bản không phản ánh ý chí thực tế của người để lại tài sản. Hình thức giả có thể liên quan đến chữ ký, điểm chỉ, chữ viết, con dấu hoặc xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
Việc chứng minh cần dựa trên tài liệu, chứng cứ và kết quả giám định phù hợp. Trong tố tụng hình sự, vấn đề giám định có thể được xem xét theo Điều 205 và Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Trong tố tụng dân sự, việc giám định được thực hiện theo quy định tại Điều 102 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Người làm giả di chúc để hưởng tài sản có thể bị phạt tù không?
Có thể bị phạt tù nếu hành vi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Nếu sử dụng thủ đoạn gian dối thông qua di chúc giả để chiếm đoạt tài sản, người thực hiện có thể bị xem xét về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015.
Trường hợp đồng thời có hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức thì trách nhiệm hình sự theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 cũng có thể được đặt ra nếu đủ yếu tố cấu thành.
Có thể bị xử lý về hai tội nếu vừa làm giả di chúc vừa chiếm đoạt tài sản không?
Có thể. Điều kiện quan trọng là mỗi hành vi phải có tính độc lập và đều đáp ứng đầy đủ dấu hiệu của tội phạm tương ứng.
Nếu đủ căn cứ, Tòa án có thể quyết định hình phạt đối với từng tội danh và tổng hợp hình phạt theo Điều 55 Bộ luật Hình sự 2015.
Di chúc giả có làm mất quyền hưởng di sản của người làm giả không?
Điểm d khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người có hành vi giả mạo di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản.
Do đó, hành vi giả mạo di chúc không những không bảo đảm quyền hưởng tài sản theo nội dung giả mạo mà còn có thể dẫn đến việc người thực hiện bị loại khỏi quyền hưởng di sản theo quy định pháp luật.
Di sản sẽ được chia như thế nào sau khi loại bỏ di chúc giả?
Nếu có một di chúc khác hợp pháp theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 thì di sản được xem xét phân chia theo di chúc hợp pháp đó.
Nếu không còn di chúc hợp pháp thì điểm b khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 được áp dụng và di sản được chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế theo quy định.
Làm giả di chúc nhằm chiếm đoạt tài sản là hành vi có thể dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Không chỉ không được công nhận về giá trị pháp lý, người thực hiện còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, chẳng hạn như tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức. Chuyên tư vấn Luật cung cấp dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp, hỗ trợ khách hàng xác định hướng xử lý phù hợp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp theo quy định pháp luật. Quý khách hàng có nhu cầu trao đổi về vụ việc, vui lòng liên hệ HOTLINE 1900636387 để được hỗ trợ miễn phí.
Nguồn: Làm di chúc giả để hưởng tài sản có bị xử lý hình sự không?
Xem thêm:
- Hành vi đưa ra ma túy cho người khác được xử lý ra sao?
- Tội làm giả giấy tờ, tài liệu cơ quan tổ chức có được hưởng án treo
Nhận xét
Đăng nhận xét