Kiện đòi bồi thường công sức nội trợ thường được đặt ra khi một bên vợ hoặc chồng dành phần lớn thời gian chăm sóc con, quán xuyến gia đình, hỗ trợ người còn lại phát triển nghề nghiệp nhưng không trực tiếp tạo ra thu nhập. Trong trường hợp ly hôn, phần đóng góp này không mặc nhiên được quy đổi thành một khoản tiền bồi thường riêng. Thay vào đó, người làm nội trợ cần yêu cầu Tòa án xem xét công sức đóng góp trong quá trình tạo lập, duy trì và phát triển tài sản chung để xác định tỷ lệ phân chia phù hợp. Việc chuẩn bị đúng yêu cầu và chứng cứ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo vệ quyền lợi khi giải quyết tranh chấp tài sản.
Xác định đúng bản chất yêu cầu về công sức nội trợ
Trong thực tế, nhiều người cho rằng sau một thời gian dài ở nhà chăm sóc gia đình thì khi ly hôn có thể yêu cầu bên kia thanh toán một khoản tiền riêng để bù đắp công sức hoặc thời gian đã bỏ ra. Tuy nhiên, pháp luật hôn nhân và gia đình không quy định một cơ chế bồi thường độc lập chỉ vì một bên đã làm nội trợ trong thời kỳ hôn nhân.
Yêu cầu phù hợp về mặt pháp lý là đề nghị Tòa án ghi nhận lao động nội trợ như một phần công sức đóng góp của vợ hoặc chồng vào khối tài sản chung. Công sức này được đặt trong tổng thể các yếu tố để xác định phần tài sản mà mỗi bên có thể được hưởng khi ly hôn.
Theo Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc chia tài sản chung của vợ chồng phải xem xét nhiều yếu tố, trong đó có công sức đóng góp của mỗi bên, hoàn cảnh của gia đình và của vợ chồng, cũng như lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền và nghĩa vụ vợ chồng.
Vì vậy, người không trực tiếp tạo ra thu nhập nhưng đã đảm nhận công việc gia đình, chăm sóc con, hỗ trợ đời sống và tạo điều kiện để bên kia tập trung phát triển công việc vẫn có cơ sở để yêu cầu Tòa án ghi nhận phần đóng góp của mình.
Khi trình bày yêu cầu trong đơn khởi kiện, không nên chỉ ghi chung chung rằng yêu cầu “bồi thường công sức nội trợ”. Cách trình bày phù hợp hơn là đề nghị xác định tài sản chung, xem xét công sức đóng góp và chia tài sản theo tỷ lệ tương xứng.
Nếu tài sản không thể chia bằng hiện vật, Tòa án có thể xem xét giao tài sản cho một bên và buộc bên nhận tài sản thanh toán giá trị chênh lệch cho người còn lại.
Người làm nội trợ cần chuẩn bị chứng cứ về chăm sóc con, quản lý gia đình và hỗ trợ sự nghiệp của bên còn lại.
Những tình huống có thể đề nghị xem xét công sức nội trợ
Công sức nội trợ có thể được xem xét trong nhiều dạng tranh chấp khác nhau liên quan đến tài sản vợ chồng. Điều quan trọng là yêu cầu phải gắn với việc phân chia tài sản chung và có cơ sở chứng minh về quá trình đóng góp thực tế.
Các trường hợp thường gặp gồm:
Yêu cầu chia tài sản ngay trong vụ án ly hôn có tranh chấp tài sản.
Khởi kiện chia tài sản chung sau khi quan hệ hôn nhân đã chấm dứt nhưng tài sản chưa được giải quyết.
Yêu cầu ghi nhận đóng góp gián tiếp thông qua chăm sóc con, quản lý gia đình hoặc hỗ trợ công việc của người còn lại.
Đề nghị ghi nhận công sức khi ly hôn và chia tài sản cùng lúc
Trong trường hợp một bên vừa yêu cầu ly hôn vừa yêu cầu giải quyết tài sản, công sức nội trợ cần được đưa vào như một căn cứ để Tòa án xem xét tỷ lệ phân chia.
Người làm nội trợ nên trình bày rõ thời gian trực tiếp chăm sóc con, quản lý gia đình, thực hiện các công việc không tạo thu nhập nhưng có vai trò duy trì đời sống chung, cũng như mức độ hỗ trợ đối với sự nghiệp hoặc hoạt động kinh doanh của bên kia.
Nếu hai bên thuận tình ly hôn, thỏa thuận về tài sản phải được xem xét trong tổng thể các điều kiện luật định. Khoản 4 Điều 397 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 là một trong các căn cứ liên quan đến việc Tòa án xem xét thỏa thuận trong thủ tục thuận tình ly hôn.
Nếu không thống nhất được cách chia tài sản, tranh chấp sẽ được giải quyết theo thủ tục vụ án và Tòa án sẽ đánh giá chứng cứ do các bên cung cấp.
Yêu cầu chia tài sản sau khi đã có bản án ly hôn
Trường hợp bản án hoặc quyết định ly hôn trước đó chưa giải quyết phần tài sản chung, vợ hoặc chồng vẫn có thể khởi kiện yêu cầu chia tài sản sau ly hôn.
Khi đó, người yêu cầu cần xác định cụ thể tài sản nào được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân, hiện ai đang quản lý, nguồn tiền tạo lập và giá trị tài sản tại thời điểm giải quyết tranh chấp.
Song song với việc chứng minh tài sản chung, người làm nội trợ cần chứng minh quá trình chăm sóc gia đình, hỗ trợ con cái hoặc đóng góp gián tiếp trong quá trình hình thành và phát triển khối tài sản.
Một rủi ro thường phát sinh sau ly hôn là tài sản bị chuyển nhượng, che giấu hoặc thay đổi hiện trạng. Do đó, việc thu thập giấy tờ và xác minh tài sản cần được thực hiện càng sớm càng tốt.
Công sức hỗ trợ gián tiếp đối với sự nghiệp của bên còn lại
Không phải mọi đóng góp vào tài sản chung đều thể hiện dưới dạng tiền.
Trong nhiều gia đình, một người đảm nhiệm toàn bộ hoặc phần lớn công việc chăm sóc con, nội trợ, chăm sóc người thân và tổ chức đời sống gia đình. Điều này tạo điều kiện để người còn lại tập trung làm việc, kinh doanh hoặc phát triển nghề nghiệp.
Do đó, việc tài sản chỉ đứng tên một bên hoặc chỉ một người có thu nhập không có nghĩa người còn lại không có quyền lợi đối với khối tài sản được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân.
Tòa án có thể xem xét quá trình hình thành tài sản, vai trò của mỗi bên và hoàn cảnh thực tế. Tuy nhiên, người yêu cầu vẫn cần chứng minh được mức độ đóng góp của mình bằng tài liệu, dữ liệu hoặc lời khai phù hợp.
Điều kiện để công sức nội trợ được đưa vào xem xét khi chia tài sản
Công sức nội trợ không được xác định theo một công thức cố định. Không có quy định cứ làm nội trợ một năm hoặc nhiều năm thì đương nhiên được hưởng thêm một tỷ lệ tài sản cụ thể.
Việc xem xét phải dựa vào hoàn cảnh của từng vụ việc và hệ thống chứng cứ mà các bên cung cấp.
Người yêu cầu cần chú ý ba nhóm vấn đề chính:
Phải có tài sản chung cần giải quyết: Cần xác định được tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân, giá trị và người đang quản lý.
Phải chứng minh có đóng góp thực tế: Việc nội trợ, chăm sóc con hoặc hỗ trợ gia đình phải có liên hệ với việc duy trì đời sống chung và quá trình tạo lập tài sản.
Phải xác định đúng yêu cầu pháp lý: Đề nghị Tòa án xem xét công sức để xác định tỷ lệ chia tài sản hoặc giá trị chênh lệch, thay vì yêu cầu một khoản bồi thường riêng biệt.
Do đó, việc sử dụng những cách gọi như “công sức vô hình” hay “bồi thường thanh xuân” chỉ mang tính mô tả. Khi đưa vụ việc ra Tòa án, trọng tâm vẫn phải là chứng minh giá trị đóng góp thực tế vào khối tài sản và đời sống gia đình.
Những tiêu chí thường được xem xét khi đánh giá công sức đóng góp
Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 không quy định một tỷ lệ cứng áp dụng cho mọi vụ án. Tòa án phải xem xét tổng thể diễn biến hôn nhân và tình trạng tài sản của hai bên.
Các yếu tố thường cần được làm rõ gồm:
Thời gian vợ chồng chung sống.
Thời gian trực tiếp thực hiện công việc nội trợ và chăm sóc con.
Mức độ phải nghỉ việc hoặc giảm cơ hội nghề nghiệp để đảm nhận công việc gia đình.
Vai trò trong việc hỗ trợ hoạt động kinh doanh hoặc nghề nghiệp của bên kia.
Nguồn gốc và quá trình hình thành tài sản chung.
Điều kiện kinh tế của mỗi bên khi ly hôn.
Khả năng tạo thu nhập sau khi hôn nhân chấm dứt.
Trách nhiệm trực tiếp nuôi dưỡng con sau ly hôn.
Đáng chú ý, điểm b khoản 4 Điều 7 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 06/01/2016 xác định công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển tài sản chung bao gồm cả tài sản riêng, thu nhập, công việc gia đình và lao động của mỗi bên.
Theo hướng dẫn này, người ở nhà chăm sóc con, gia đình mà không đi làm vẫn được tính là có lao động tương đương với người có thu nhập. Bên có công sức đóng góp nhiều hơn có thể được xem xét hưởng phần tài sản nhiều hơn.
Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi của người làm nội trợ khi tài sản chủ yếu do một bên trực tiếp tạo ra thu nhập hoặc đứng tên.
Lỗi của vợ hoặc chồng có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ chia tài sản
Bên cạnh công sức đóng góp, Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 còn cho phép xem xét lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng.
Tuy nhiên, lỗi không được xác định chỉ dựa trên lời trình bày chủ quan. Người đưa ra yêu cầu cần cung cấp chứng cứ thể hiện hành vi vi phạm và hậu quả của hành vi đó đối với gia đình hoặc khối tài sản chung.
Một số hành vi thường cần lưu ý gồm:
Che giấu tài sản chung.
Chuyển nhượng hoặc tẩu tán tài sản trước hoặc trong quá trình ly hôn.
Tự ý sử dụng tài sản chung vào mục đích riêng gây thất thoát đáng kể.
Có hành vi bạo lực gia đình.
Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ vợ chồng.
Cản trở bên còn lại tiếp cận tài liệu về tài sản, tài khoản hoặc giao dịch.
Nếu phát hiện dấu hiệu tài sản đang bị tẩu tán hoặc chuyển dịch, cần sớm thu thập chứng cứ và xem xét việc yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu đáp ứng điều kiện luật định.
Việc chậm xử lý có thể làm gia tăng khó khăn khi xác minh tài sản hoặc thi hành bản án sau này.
Hồ sơ cần thiết để chứng minh công sức nội trợ
Người làm nội trợ thường khó chứng minh công sức hơn người có thu nhập trực tiếp vì phần lớn công việc không được ghi nhận bằng bảng lương, hợp đồng lao động hoặc chứng từ thanh toán.
Vì vậy, việc chuẩn bị chứng cứ nên được tiến hành theo nhiều nhóm khác nhau.
Nhóm giấy tờ nhân thân và tố tụng
Có thể bao gồm:
Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn.
Căn cước công dân.
Giấy khai sinh của con.
Đơn khởi kiện hoặc đơn yêu cầu ly hôn.
Bản án hoặc quyết định ly hôn nếu khởi kiện chia tài sản sau ly hôn.
Nhóm tài liệu chứng minh tài sản
Tùy từng vụ việc, có thể sử dụng:
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Giấy đăng ký xe.
Hợp đồng mua bán tài sản.
Sao kê tài khoản ngân hàng.
Hồ sơ góp vốn.
Chứng từ thanh toán.
Tài liệu thể hiện nguồn tiền tạo lập tài sản.
Nhóm chứng cứ về chăm sóc con và gia đình
Có thể thu thập:
Hồ sơ học tập của con.
Chứng từ đóng học phí.
Hồ sơ khám chữa bệnh.
Thông tin trao đổi với nhà trường.
Tài liệu về việc trực tiếp đưa đón, chăm sóc con.
Nhóm tài liệu chứng minh chăm sóc người thân
Các giấy tờ như hồ sơ y tế, hóa đơn viện phí, chứng từ mua thuốc hoặc các tài liệu khác có thể được sử dụng để chứng minh quá trình trực tiếp chăm sóc cha mẹ hoặc người thân hai bên.
Nhóm chứng cứ về việc từ bỏ cơ hội nghề nghiệp
Có thể bao gồm:
Quyết định nghỉ việc.
Hồ sơ bảo hiểm xã hội.
Thư từ liên quan đến công việc.
Hồ sơ tuyển dụng.
Tài liệu chứng minh một bên đã dừng hoặc hạn chế công việc để chăm sóc gia đình.
Lời khai của người biết sự việc
Người thân, hàng xóm hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với gia đình có thể cung cấp thông tin về quá trình làm nội trợ. Tuy nhiên, lời khai cần cụ thể về thời gian, công việc và những sự việc mà người làm chứng trực tiếp biết.
Một chứng cứ đơn lẻ thường chưa đủ để phản ánh toàn bộ thời gian dài làm nội trợ. Vì vậy, nên kết hợp giấy tờ, dữ liệu điện tử, lời khai và tài liệu tài sản để tạo thành hệ thống chứng cứ có tính liên kết.
Các bước thực hiện yêu cầu chia tài sản có công sức nội trợ
Người yêu cầu cần thực hiện đúng trình tự tố tụng để tránh việc hồ sơ bị yêu cầu sửa đổi hoặc phạm vi tranh chấp không được Tòa án xem xét đầy đủ.
Quy trình cơ bản gồm:
Bước 1: Xác định loại yêu cầu
Cần xác định đang yêu cầu ly hôn và chia tài sản cùng lúc hay chỉ khởi kiện chia tài sản chung sau khi đã ly hôn.
Bước 2: Xác định Tòa án có thẩm quyền
Việc xác định thẩm quyền phải căn cứ vào loại tranh chấp, nơi cư trú hoặc làm việc của bị đơn và các yếu tố đặc thù khác.
Bước 3: Chuẩn bị đơn và chứng cứ
Hồ sơ cần có giấy tờ nhân thân, tài liệu về tài sản và các chứng cứ liên quan đến quá trình nội trợ.
Bước 4: Bổ sung hồ sơ theo yêu cầu của Tòa án
Nếu đơn hoặc tài liệu chưa đáp ứng yêu cầu, người khởi kiện phải sửa đổi, bổ sung trong thời hạn được thông báo.
Bước 5: Thực hiện nghĩa vụ tạm ứng án phí
Người khởi kiện cần nộp tiền tạm ứng án phí và chuẩn bị các khoản chi phí khác nếu phát sinh hoạt động thẩm định, định giá hoặc xem xét tại chỗ.
Bước 6: Tham gia hòa giải và cung cấp chứng cứ
Trong quá trình giải quyết, Tòa án sẽ xác minh nguồn gốc tài sản, giá trị tài sản và công sức của mỗi bên.
Bước 7: Tham gia xét xử
Nếu các bên không thể thỏa thuận, Tòa án sẽ quyết định tỷ lệ phân chia, người được nhận tài sản và nghĩa vụ thanh toán chênh lệch.
Dịch vụ tư vấn và luật sư bảo vệ quyền lợi tại Chuyên tư vấn Luật
Tranh chấp liên quan đến công sức nội trợ thường khó ở khâu chứng minh vì phần lớn đóng góp của người làm công việc gia đình không được thể hiện bằng thu nhập hoặc chứng từ tài chính. Chuyên tư vấn Luật hỗ trợ khách hàng xây dựng phương án giải quyết phù hợp thông qua các công việc:
Kiểm tra nguồn gốc tài sản và phân loại tài sản chung, tài sản riêng.
Đánh giá mức độ đóng góp của từng bên trong quá trình hôn nhân.
Tư vấn cách xác định yêu cầu chia tài sản đúng bản chất pháp lý.
Soạn đơn ly hôn có tranh chấp tài sản hoặc đơn khởi kiện chia tài sản sau ly hôn.
Hướng dẫn thu thập tài liệu chứng minh việc chăm sóc con, quản lý gia đình và hỗ trợ sự nghiệp của bên còn lại.
Rà soát giấy tờ nhà đất, tài khoản, hợp đồng, chứng từ và hồ sơ góp vốn liên quan đến tài sản.
Đề xuất phương án xử lý khi có dấu hiệu che giấu hoặc tẩu tán tài sản.
Hỗ trợ yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trường hợp cần thiết.
Tư vấn phương án định giá, chia hiện vật hoặc thanh toán giá trị chênh lệch.
Đại diện theo ủy quyền và cử luật sư tham gia tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Hỗ trợ thương lượng và xây dựng phương án phân chia tài sản nhằm hạn chế tranh chấp kéo dài.
Kiện đòi bồi thường công sức nội trợ cần được thực hiện theo hướng yêu cầu Tòa án ghi nhận công sức đóng góp khi phân chia tài sản chung, đồng thời phải có chứng cứ thể hiện quá trình chăm sóc gia đình, hỗ trợ tạo lập tài sản và hoàn cảnh thực tế của các bên. Chuyên tư vấn Luật cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
Nguồn: Hướng dẫn chi tiết quy trình kiện đòi bồi thường công sức nội trợ khi ly hôn
Xem thêm: Thủ tục ly hôn thuận tình theo quy định mới nhất
Nhận xét
Đăng nhận xét