Cha mẹ mất không để lại di chúc: chia nhà đất và tách sổ đỏ cho các con thế nào?

Cha mẹ qua đời mà không để lại di chúc thì nhà đất được chia theo pháp luật. Khi đó, các con cần xác định ai thuộc hàng thừa kế, hoàn tất văn bản phân chia di sản rồi mới làm thủ tục tách sổ đỏ thừa kế để đứng tên riêng.

Hàng thừa kế thứ nhất và nguyên tắc chia đều

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Nếu con của người chết đã mất trước cha mẹ thì cháu được hưởng phần mà cha hoặc mẹ mình sẽ nhận nếu còn sống, theo quy định về thừa kế thế vị tại Điều 652.

Công chứng văn bản phân chia di sản trước khi tách thửa

Theo Luật Công chứng 2024, hồ sơ công chứng gồm giấy chứng tử, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và dự thảo văn bản phân chia di sản. Tổ chức công chứng niêm yết tại Ủy ban nhân dân cấp xã trước khi công chứng để tránh bỏ sót người thừa kế.

Tách thửa tại Văn phòng đăng ký đất đai

Thửa đất cần có giấy chứng nhận, còn thời hạn sử dụng, không tranh chấp, không bị kê biên và có lối đi ra đường công cộng (Điều 220 Luật Đất đai 2024). Diện tích sau tách phải đạt mức tối thiểu do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định; nếu không đủ, có thể hợp thửa với đất liền kề, hoặc một người nhận đất và thanh toán giá trị cho những người còn lại.

Hồ sơ theo Nghị định 101/2024/NĐ-CP gồm đơn đề nghị tách thửa, bản vẽ tách thửa, giấy chứng nhận đã cấp, văn bản phân chia di sản đã công chứng và giấy tờ tùy thân, nộp tại Bộ phận Một cửa, Văn phòng đăng ký đất đai hoặc Chi nhánh nơi có đất. Nhận thừa kế giữa cha mẹ đẻ và con đẻ được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ.

Thời hiệu chia di sản và tranh chấp giữa các đồng thừa kế

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu chia di sản là bất động sản là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế; hết thời hạn này, di sản thuộc người đang quản lý. Khi không thỏa thuận được, bất kỳ người thừa kế nào cũng có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án chia di sản.