Tẩu tán tài sản thi hành án cần được xử lý sớm bằng việc xác minh giao dịch, bảo toàn chứng cứ và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp phù hợp. Tài sản đã sang tên vẫn có thể được xem xét xử lý nếu có căn cứ pháp luật, nhưng khả năng thu hồi phụ thuộc hồ sơ và quyền của người liên quan. Chuyên tư vấn Luật phân tích dấu hiệu nhận biết, trách nhiệm pháp lý và các bước bảo vệ quyền lợi của người được thi hành án.
Những biểu hiện cho thấy cần xác minh việc tẩu tán tài sản
Một giao dịch có thể làm giảm tài sản đứng tên người phải thi hành án nhưng chưa chắc đã trái pháp luật. Muốn nhận diện việc tẩu tán, cần kiểm tra đồng thời mục đích giao dịch, cách thanh toán, giá chuyển nhượng, quan hệ giữa các bên và việc sử dụng tài sản sau khi ký hợp đồng.
Ví dụ giả định: sau khi bị buộc trả một khoản nợ, người có nghĩa vụ ký hợp đồng bán nhà cho người thân, không có chứng từ thanh toán rõ ràng và vẫn toàn quyền khai thác căn nhà. Trường hợp này đặt ra yêu cầu xác minh tính thực chất của giao dịch. Người được thi hành án cần cung cấp tài liệu cụ thể, thay vì chỉ khẳng định việc mua bán là giả tạo vì các bên có quan hệ gia đình.
Rà soát tài sản nên tiến hành từ khi chuẩn bị khởi kiện. Việc theo dõi sớm giúp nhận biết thay đổi trong hồ sơ đăng ký và có cơ sở đề nghị bảo vệ tài sản trước khi giao dịch tiếp tục phát sinh.
Chuyển nhượng ngay sau bản án nhưng không sử dụng tiền để thực hiện nghĩa vụ
Thời điểm giao dịch là một dữ kiện có giá trị đối chiếu. Nếu người phải thi hành án liên tục bán, tặng cho hoặc chuyển tài sản sau khi bản án có hiệu lực, trong khi nghĩa vụ chưa được thực hiện, cần làm rõ người này đã nhận bao nhiêu tiền và số tiền được sử dụng như thế nào.
Khoản 5 Điều 4 Luật Thi hành án dân sự 2025 đặt ra việc áp dụng cưỡng chế đối với người có điều kiện nhưng không tự nguyện thi hành. Việc định đoạt tài sản để làm mất khả năng xử lý tài sản vì thế cần được phản ánh kịp thời cho cơ quan thi hành án.
Tuy nhiên, một người có thể bán tài sản để thu xếp tiền trả nợ. Khi giao dịch có thanh toán thật và khoản tiền được dùng thực hiện nghĩa vụ, phải đánh giá đúng bản chất thay vì coi thời điểm bán tài sản là căn cứ duy nhất kết luận vi phạm.
Chuyển quyền trên giấy tờ nhưng vẫn nắm giữ tài sản thực tế
Dấu hiệu khác thường xuất hiện khi người mua đã đứng tên nhưng không nhận bàn giao, không quản lý và không hưởng lợi từ tài sản. Trong khi đó, người chuyển nhượng vẫn sử dụng tài sản như trước, quyết định việc cho thuê hoặc thu toàn bộ lợi ích phát sinh.
Theo khoản 2 Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người thứ ba bị vô hiệu. Để viện dẫn căn cứ này, cần chứng minh sự giả tạo và mối liên hệ với việc né tránh nghĩa vụ.
Giá thấp, quan hệ thân thích hoặc tiếp tục cư trú tại căn nhà sau khi bán đều là thông tin cần xem xét, nhưng từng yếu tố riêng lẻ chưa đủ thay thế việc đánh giá toàn bộ chứng cứ. Chẳng hạn, bên bán có thể được bên mua cho ở nhờ theo một thỏa thuận hợp pháp.
Căn cứ yêu cầu ngăn chặn và xử lý tài sản đã chuyển dịch
Có ba vấn đề cần giải quyết: ngăn tài sản tiếp tục bị chuyển đi, xác định hiệu lực giao dịch đã thực hiện và xem xét trách nhiệm của người vi phạm. Tùy giai đoạn, người có quyền lợi có thể gửi yêu cầu đến cơ quan thi hành án, Tòa án hoặc cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm.
Sử dụng biện pháp bảo đảm thi hành án đúng thẩm quyền
Điều 66 Luật Thi hành án dân sự 2025 quy định các biện pháp bảo đảm gồm:
- Phong tỏa tài khoản và tài sản ở nơi gửi giữ.
- Tạm ngừng giao dịch; tạm dừng đăng ký, chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc thay đổi hiện trạng tài sản.
- Tạm giữ tài sản và giấy tờ.
- Tạm hoãn xuất cảnh.
Chấp hành viên có thẩm quyền quyết định ba nhóm biện pháp đầu. Việc tạm hoãn xuất cảnh do Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự quyết định khi đáp ứng điều kiện luật định. Vì vậy, văn bản yêu cầu phải hướng đến đúng người có thẩm quyền đối với biện pháp được lựa chọn.
Người có thẩm quyền có thể tự áp dụng hoặc xem xét yêu cầu bằng văn bản của đương sự, không phải thông báo trước khi áp dụng. Cơ chế này cho phép xử lý kịp thời nguy cơ chuyển dịch tài sản.
Người yêu cầu cũng phải chịu trách nhiệm về nội dung đề nghị. Nếu yêu cầu áp dụng biện pháp không đúng mà gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định. Hồ sơ cần trình bày căn cứ khách quan, xác định rõ tài sản và tránh đề nghị vượt quá nhu cầu bảo vệ nghĩa vụ.
Đề nghị biện pháp khẩn cấp tạm thời khi Tòa án đang giải quyết
Trong giai đoạn tố tụng, quyền yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời được quy định tại Điều 111 và Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đã được sửa đổi, bổ sung. Biện pháp được chọn phải phù hợp với tài sản, nghĩa vụ đang tranh chấp và chứng cứ về nguy cơ xảy ra thiệt hại.
Điều 120 điều chỉnh việc kê biên tài sản đang tranh chấp khi có căn cứ cho thấy người giữ tài sản tẩu tán hoặc hủy hoại tài sản. Đối với vụ kiện yêu cầu trả tiền, không thể mặc nhiên yêu cầu kê biên mọi tài sản của người bị kiện theo điều luật này. Cần xem xét điều kiện áp dụng biện pháp phong tỏa tài khoản, phong tỏa tài sản hoặc biện pháp khác tương ứng.
Yêu cầu phải gửi đúng Tòa án có thẩm quyền, có tính đến quy định hiện hành về Tòa án nhân dân khu vực và thẩm quyền theo lãnh thổ. Việc xác định nơi nộp cần dựa trên hồ sơ cụ thể và giai đoạn giải quyết vụ việc.
Đối với kê biên và các trường hợp thuộc Điều 136, người yêu cầu phải thực hiện biện pháp bảo đảm theo quy định. Cần dự trù khả năng tài chính và cung cấp chứng cứ đúng, đủ để hạn chế nguy cơ phải bồi thường do yêu cầu không có căn cứ.
Yêu cầu tuyên vô hiệu đối với hợp đồng có tính chất giả tạo
Tài sản đã được sang tên không có nghĩa mọi khả năng bảo vệ quyền lợi đều chấm dứt. Nếu có chứng cứ giao dịch giả tạo để né tránh nghĩa vụ với người thứ ba, người có quyền lợi bị xâm phạm có thể yêu cầu Tòa án xem xét theo khoản 2 Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015.
Khi giao dịch bị tuyên vô hiệu, Điều 131 quy định việc khôi phục tình trạng ban đầu và hoàn trả những gì đã nhận. Trường hợp không hoàn trả được bằng hiện vật thì hoàn trả bằng tiền; trách nhiệm bồi thường được đặt ra đối với bên có lỗi gây thiệt hại.
Quyền của người thứ ba ngay tình phải được xem xét theo Điều 133. Đặc biệt, nếu tài sản đã tiếp tục chuyển sang người khác, việc thu hồi bằng hiện vật không thể được khẳng định chỉ từ kết luận giao dịch ban đầu vô hiệu.
Chứng cứ về giả tạo có thể đến từ nhiều nguồn: không có dòng tiền thanh toán, hồ sơ bàn giao không phản ánh thực tế, người chuyển nhượng vẫn quyết định việc sử dụng tài sản hoặc các bên có trao đổi thể hiện mục đích tránh thi hành án. Mỗi tài liệu cần được kiểm tra tính hợp pháp và liên hệ với các tài liệu khác.
Áp dụng chế tài hành chính theo văn bản còn hiệu lực
Đối với hành vi thuộc phạm vi áp dụng hiện hành, điểm a khoản 5 Điều 65 Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định mức phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với cá nhân tẩu tán tài sản để không thực hiện nghĩa vụ thi hành án hoặc trốn tránh kê biên.
Biện pháp buộc khôi phục tình trạng ban đầu được quy định tại điểm a khoản 8 Điều 65. Trường hợp tổ chức thực hiện hành vi tương ứng, cần áp dụng nguyên tắc tại Điều 4 của Nghị định; mức phạt bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân.
Nghị định 109/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 18/5/2026 và thay thế Nghị định 82/2020/NĐ-CP. Vì vậy, hồ sơ phát sinh trước thời điểm này phải được kiểm tra điều khoản chuyển tiếp, thời điểm thực hiện và tình trạng tiếp diễn của hành vi. Không dùng căn cứ của văn bản cũ như một quy định hiện hành cho mọi vụ việc.
Xem xét Tội không chấp hành án khi có đủ điều kiện
Điều 380 Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm đối với người có điều kiện nhưng không chấp hành bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực, mặc dù đã bị cưỡng chế theo pháp luật hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.
Khung hình phạt tại khoản 1 là tù từ 03 tháng đến 02 năm. Khoản 2 quy định khung tù từ 02 năm đến 05 năm đối với các tình tiết luật định, trong đó có tẩu tán tài sản. Ngoài ra, người phạm tội có thể bị phạt tiền bổ sung từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
Việc có giao dịch chuyển nhượng không tự động dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ điều kiện thi hành án, hành vi không chấp hành và các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Người cung cấp thông tin nên gửi tài liệu chứng minh, trình bày sự kiện trung thực và tránh kết luận thay cơ quan có thẩm quyền.
Các bước thực hiện khi phát hiện nguy cơ mất tài sản thi hành án
Mục tiêu trước mắt là bảo toàn thông tin và hạn chế việc tài sản tiếp tục bị chuyển dịch. Người có quyền lợi có thể triển khai công việc theo trình tự sau, đồng thời điều chỉnh theo giai đoạn thực tế của vụ việc:
- Ghi nhận thông tin ban đầu: xác định tài sản, người đứng tên, người đang sử dụng và giao dịch đang hoặc đã được thực hiện.
- Gửi đề nghị bảo đảm thi hành án: nêu rõ nghĩa vụ chưa thi hành, nguy cơ và biện pháp cần được xem xét.
- Làm rõ tình trạng pháp lý: kiểm tra tài sản đã sang tên, bị thế chấp hoặc chuyển tiếp cho người khác chưa.
- Thực hiện yêu cầu tại Tòa án: chuẩn bị yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu hoặc biện pháp khẩn cấp tạm thời khi có căn cứ và đúng thủ tục.
- Theo dõi việc xác minh, xử lý: bổ sung chứng cứ, đề nghị xem xét vi phạm hành chính hoặc chuyển thông tin có dấu hiệu tội phạm đến cơ quan có thẩm quyền.
Chuẩn bị tài liệu thể hiện giao dịch không thực chất
Hồ sơ nên bao gồm bản án, quyết định thi hành án nếu có, hợp đồng chuyển nhượng hoặc tặng cho, giấy tờ đăng ký tài sản và thông tin về việc bàn giao. Chứng từ thanh toán giúp làm rõ hợp đồng có được thực hiện thật hay không.
Nhóm tài liệu về sử dụng thực tế cũng có ý nghĩa: ai quản lý tài sản, ai ký hợp đồng cho thuê, ai nhận tiền thuê, ai chi trả chi phí vận hành. Giá giao dịch cần được so sánh với thông tin đáng tin cậy tại cùng thời điểm, tránh chỉ dựa trên giá chào bán không thể kiểm chứng.
Nên lập bảng diễn biến theo ngày để đối chiếu thời điểm phát sinh nghĩa vụ, khởi kiện, xét xử, bản án có hiệu lực, ký hợp đồng và đăng ký chuyển quyền. Chuỗi thời gian giúp thể hiện quan hệ giữa giao dịch với nghĩa vụ thi hành án.
Đối với dữ liệu điện tử, cần lưu nội dung đầy đủ, nguồn và thời điểm thu thập hợp pháp. Nếu tài liệu do ngân hàng, tổ chức công chứng hoặc cơ quan đăng ký quản lý mà người yêu cầu không được tiếp cận, cần xác định rõ tài liệu để đề nghị thu thập theo thủ tục.
Gửi văn bản đề nghị ngăn chặn kịp thời và có căn cứ
Đơn đề nghị cần ghi thông tin người yêu cầu, bản án và quyết định thi hành án liên quan, nghĩa vụ còn phải thực hiện cùng đặc điểm nhận diện tài sản. Phần lý do nên nêu sự kiện cụ thể, ví dụ thông tin đang rao bán, lịch ký hợp đồng hoặc hồ sơ đăng ký chuyển quyền đã được xác minh.
Chưa có đủ chứng cứ để khởi kiện không đồng nghĩa phải chờ đợi mới phản ánh nguy cơ. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ tài liệu đã kiểm chứng với thông tin đang đề nghị xác minh. Không trình bày nghi ngờ như một sự kiện đã được cơ quan có thẩm quyền kết luận.
Sau khi nộp, nên lưu chứng từ tiếp nhận và theo dõi phản hồi. Biện pháp bảo đảm chỉ phục vụ mục đích ngăn chặn, còn việc kê biên, xử lý, giao hoặc bán tài sản để thanh toán phải tuân thủ trình tự luật định.
Rủi ro của người tẩu tán và người tham gia nhận tài sản
Người có nghĩa vụ có thể phải khôi phục tình trạng tài sản, hoàn trả, bồi thường và chịu chế tài tương ứng nếu hành vi đáp ứng các điều kiện pháp luật. Việc chuyển tài sản sang tên người khác không tự làm mất nghĩa vụ theo bản án.
Bên nhận tài sản trực tiếp trong hợp đồng bị tuyên vô hiệu có thể phải hoàn trả theo Điều 131 Bộ luật Dân sự. Nếu đã trả tiền, người này có quyền yêu cầu giải quyết nghĩa vụ hoàn trả và bồi thường theo căn cứ tương ứng, nhưng việc thực nhận lại tiền phụ thuộc khả năng thanh toán của bên có nghĩa vụ.
Trường hợp biết rõ mục đích né tránh nghĩa vụ mà vẫn tham gia, trách nhiệm phải được đánh giá từ hành vi, lỗi, thiệt hại và quan hệ nhân quả. Không tự động xác định trách nhiệm liên đới hoặc đồng phạm chỉ vì người nhận tài sản là người thân.
Đối với người thứ ba ngay tình, cần đối chiếu Điều 133, tình trạng đăng ký và căn cứ xác lập giao dịch. Trước khi mua tài sản lớn, việc kiểm tra giấy tờ nên đi cùng xác minh người sử dụng thực tế, hạn chế giao dịch và thông tin tranh chấp có liên quan.
Hỗ trợ pháp lý trong việc ngăn chặn và xử lý tẩu tán
Chuyên tư vấn Luật hỗ trợ khách hàng đánh giá hồ sơ và xác định yêu cầu phù hợp với từng giai đoạn. Những công việc có thể triển khai gồm:
- Rà soát bản án, quyết định và các tài liệu về điều kiện thi hành án.
- Kiểm tra giao dịch có dấu hiệu bất thường và xây dựng danh mục chứng cứ.
- Soạn văn bản đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án.
- Chuẩn bị yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời tại Tòa án.
- Tư vấn, đại diện theo ủy quyền trong việc yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu.
- Hỗ trợ chuẩn bị thông tin, hồ sơ đề nghị xem xét trách nhiệm hành chính hoặc hình sự khi có căn cứ.
Những câu hỏi cần làm rõ khi tài sản bị chuyển sang người khác
Hiểu thế nào về tẩu tán tài sản để tránh thi hành án
Đó có thể là việc che giấu, chuyển dịch hoặc sử dụng giao dịch để làm mất khả năng thực hiện nghĩa vụ theo bản án, quyết định. Cần làm rõ mục đích và tình trạng thực tế; không coi mọi giao dịch tài sản trong thời gian tranh chấp là hành vi tẩu tán.
Cần liên hệ cơ quan nào trước khi tài sản tiếp tục bị chuyển nhượng
Nếu đã có hồ sơ thi hành án, nên cung cấp ngay thông tin cho Chấp hành viên và cơ quan đang giải quyết. Nếu vụ án còn tại Tòa án, cần xem xét yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời đúng thẩm quyền. Đối với tạm hoãn xuất cảnh trong thi hành án, thẩm quyền quyết định thuộc Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự.
Đã công chứng và sang tên thì có còn quyền khởi kiện không
Việc hoàn tất thủ tục chuyển quyền không tự loại trừ quyền yêu cầu xem xét hiệu lực giao dịch khi có căn cứ. Tuy nhiên, cần chứng minh điều kiện vô hiệu và đánh giá cả quyền của người thứ ba ngay tình nếu tài sản tiếp tục được giao dịch.
Cá nhân thực hiện hành vi tẩu tán có thể bị phạt bao nhiêu
Theo điểm a khoản 5 Điều 65 Nghị định 109/2026/NĐ-CP, mức phạt hiện hành là từ 10 đến 20 triệu đồng đối với cá nhân thực hiện hành vi thuộc quy định này. Việc áp dụng cho trường hợp cụ thể còn phải kiểm tra thời điểm hành vi, thời hiệu và quy định chuyển tiếp.
Có phải cứ tẩu tán tài sản là bị xử lý hình sự không
Không. Với Tội không chấp hành án, phải chứng minh các dấu hiệu tại Điều 380 Bộ luật Hình sự. Tình tiết tẩu tán tài sản trong khung tăng nặng không thay thế việc chứng minh cấu thành tội phạm.
Người nhận tài sản có phải chịu hậu quả cùng người chuyển nhượng không
Hậu quả phụ thuộc hiệu lực giao dịch, vai trò, lỗi và tình trạng ngay tình. Nghĩa vụ hoàn trả của bên trong hợp đồng bị tuyên vô hiệu phải phân biệt với cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình trong giao dịch tiếp theo. Không thể áp dụng một kết luận chung cho mọi người nhận tài sản.
Có thể yêu cầu giữ tài sản trước khi Tòa án xét xử xong không
Có thể đề nghị biện pháp khẩn cấp tạm thời khi đáp ứng điều kiện tương ứng. Kê biên tài sản đang tranh chấp được xem xét theo Điều 120; phong tỏa tài khoản, tài sản phải theo quy định riêng. Người yêu cầu phải cung cấp căn cứ và thực hiện biện pháp bảo đảm khi thuộc trường hợp luật định.
Tóm lại, tẩu tán tài sản thi hành án cần được nhận diện từ chứng cứ về giao dịch và điều kiện thi hành án, sau đó xử lý bằng biện pháp phù hợp với từng giai đoạn. Chuyên tư vấn Luật cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
Nguồn: Tẩu tán tài sản thi hành án và hướng dẫn ngăn chặn, xử lý.
>>> Xem thêm:
Nhận xét
Đăng nhận xét