Mức phạt tội khai thác khoáng sản trái phép là vấn đề pháp lý cần được đặc biệt quan tâm đối với cá nhân, chủ mỏ và doanh nghiệp có hoạt động liên quan đến khai thác tài nguyên. Tùy thuộc vào tính chất hành vi, giá trị khoáng sản, khoản thu lợi bất chính, hậu quả xảy ra và tiền sử vi phạm, người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân có thể phải đối mặt với hình phạt tù đến 07 năm, còn pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền đến 7.000.000.000 đồng. Việc xác định đúng căn cứ pháp luật và mức độ vi phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
Khai thác khoáng sản trái phép khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Không phải mọi hành vi khai thác khoáng sản không có giấy phép hoặc thực hiện không đúng nội dung giấy phép đều ngay lập tức bị xử lý hình sự. Để xác định một hành vi có cấu thành tội phạm hay không, cơ quan có thẩm quyền phải đối chiếu với các điều kiện cụ thể được quy định tại Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Hành vi này được xác định dưới tên gọi “Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên”. Người khai thác tài nguyên không có giấy phép hoặc thực hiện sai nội dung giấy phép có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc các trường hợp mà pháp luật quy định.
Theo Khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên mà không có giấy phép hoặc không đúng giấy phép có thể bị truy cứu khi thuộc một trong các trường hợp sau:
Người thực hiện đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích nhưng tiếp tục vi phạm.
Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng theo Điểm a Khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Khoáng sản bị khai thác trái phép có trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng theo Điểm b Khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Hành vi gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên theo Điểm c Khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121% theo Điểm d Khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Như vậy, giá trị khoáng sản không phải yếu tố duy nhất quyết định việc khởi tố. Cơ quan tiến hành tố tụng còn phải xem xét khoản thu lợi bất chính, lịch sử xử phạt, án tích, hậu quả đối với sức khỏe con người và những tình tiết khác liên quan đến hành vi.
Trong trường hợp chưa đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, hành vi có thể được xử lý theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính. Mức xử phạt hành chính phụ thuộc vào loại khoáng sản, khối lượng khai thác thực tế và phương thức thực hiện theo Điều 47 và Điều 48 Nghị định số 36/2020/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 04/2022/NĐ-CP).
Mức phạt đối với cá nhân khai thác khoáng sản trái phép
Mức xử lý đối với cá nhân được xác định dựa trên khung hình phạt tương ứng tại Điều 227 Bộ luật Hình sự. Do đó, trước khi xác định mức hình phạt, cần làm rõ hành vi thuộc khung cơ bản hay đã xuất hiện các tình tiết làm chuyển sang khung tăng nặng.
Không phải tất cả trường hợp khai thác đất, đá, cát hoặc sỏi trái phép đều bị phạt tù. Nếu hành vi thuộc khung cơ bản và người phạm tội có những tình tiết có lợi theo quy định, hình phạt tiền có thể được xem xét.
Hình phạt tiền trong khung cơ bản
Theo Khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), cá nhân phạm tội thuộc khung cơ bản có thể bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Khi xem xét khả năng áp dụng hình phạt tiền thay cho hình phạt tù, cần đánh giá tổng thể các yếu tố của vụ án, trong đó có:
Hành vi thuộc khung cơ bản và chưa có tình tiết định khung tăng nặng theo Khoản 2 Điều 227.
Người phạm tội có thái độ thành khẩn, chủ động hợp tác hoặc tích cực khắc phục hậu quả.
Giá trị khoáng sản, khoản thu lợi bất chính và hậu quả được xác định bằng tài liệu, chứng cứ cụ thể.
Người thực hiện không giữ vai trò tổ chức, chủ mưu hoặc điều hành hoạt động khai thác.
Do đó, việc bảo vệ quyền lợi trong vụ án không nhất thiết chỉ tập trung vào việc phủ nhận hành vi. Một hướng tiếp cận phù hợp là làm rõ vai trò của từng người, kiểm tra lại khối lượng và giá trị khoáng sản, xác định chính xác khoản thu lợi bất chính và chứng minh việc khắc phục hậu quả.
Khung hình phạt tù
Đối với khung cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm theo Khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Trường hợp thuộc khung tăng nặng, mức phạt tù có thể từ 02 năm đến 07 năm nếu thuộc các trường hợp:
Thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng trở lên theo Điểm a Khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Khoáng sản khai thác trái phép có trị giá từ 1.000.000.000 đồng trở lên theo Điểm b Khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Phạm tội có tổ chức hoặc gây sự cố môi trường theo Khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Căn cứ Khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), mức hình phạt tù cao nhất đối với cá nhân là 07 năm.
Vì vậy, việc xác định chính xác khối lượng tài nguyên, giá trị khoáng sản và số tiền thu lợi bất chính có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định khung hình phạt.
Mức xử lý đối với pháp nhân thương mại
Trong một số trường hợp, hành vi khai thác khoáng sản trái phép không chỉ làm phát sinh trách nhiệm đối với cá nhân mà còn có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.
Đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, san lấp, khai thác vật liệu hoặc sử dụng đội xe, máy móc phục vụ khai thác, việc kiểm soát giấy phép và nguồn gốc khoáng sản cần được thực hiện chặt chẽ để hạn chế rủi ro.
Theo Điểm a Khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), pháp nhân thương mại phạm tội thuộc khung cơ bản có thể bị phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng.
Nếu thuộc trường hợp tăng nặng, pháp nhân có thể bị phạt từ 3.000.000.000 đồng đến 7.000.000.000 đồng theo Điểm b Khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Ngoài phạt tiền, pháp nhân thương mại còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 06 tháng đến 03 năm theo Điểm b Khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Đồng thời, pháp nhân còn có thể phải chịu hình phạt bổ sung là cấm kinh doanh, cấm hoạt động hoặc cấm huy động vốn trong thời hạn từ 01 năm đến 03 năm theo Điểm c Khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Căn cứ Khoản 2 Điều 33 Bộ luật Hình sự năm 2015, việc áp dụng hình phạt đối với pháp nhân thương mại nhằm xử lý hành vi vi phạm và phòng ngừa nguy cơ tiếp tục xảy ra hành vi tương tự.
Phương tiện khai thác có thể bị tịch thu.
Máy xúc, xe ben, tàu hút cát có bị tịch thu không?
Trong các vụ việc khai thác khoáng sản trái phép, phương tiện như máy xúc, xe ben, tàu hút cát thường được sử dụng để thực hiện hành vi. Tuy nhiên, những phương tiện này không phải trong mọi trường hợp đều đương nhiên bị tịch thu.
Cơ quan có thẩm quyền phải xác định rõ phương tiện thuộc quyền sở hữu của ai, được đưa vào sử dụng như thế nào và chủ sở hữu có biết hoặc có lỗi liên quan đến hành vi phạm tội hay không.
Theo Điểm a Khoản 1 Điều 47 Bộ luật Hình sự năm 2015 và Điểm a Khoản 2 Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, công cụ, phương tiện được sử dụng vào việc phạm tội có thể bị tịch thu sung vào ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, trường hợp tài sản bị sử dụng trái phép cần được xem xét theo quy định pháp luật.
Theo Khoản 2 Điều 47 Bộ luật Hình sự năm 2015, chủ sở hữu có căn cứ chứng minh phương tiện bị chiếm đoạt, thuê, mượn hoặc sử dụng trái phép có quyền đề nghị được nhận lại tài sản.
Nếu chủ phương tiện không biết, không đồng ý và không hưởng lợi từ hoạt động khai thác trái phép, những yếu tố này có thể trở thành căn cứ quan trọng để bảo vệ quyền sở hữu.
Hồ sơ chứng minh nên bao gồm các tài liệu như hợp đồng thuê phương tiện, giấy tờ sở hữu, lịch trình vận chuyển, dữ liệu định vị, chứng từ giao nhận và các nội dung trao đổi giữa chủ phương tiện với bên thuê.
Trường hợp chủ sở hữu biết rõ phương tiện được sử dụng cho hoạt động khai thác trái phép nhưng vẫn đồng ý giao tài sản, phương tiện có thể được xem xét là công cụ phạm tội theo Khoản 3 Điều 47 Bộ luật Hình sự năm 2015.
Những yếu tố có thể khiến vụ việc bị xử lý nghiêm khắc hơn
Mức độ nghiêm trọng của hành vi khai thác khoáng sản trái phép không chỉ được xác định bằng khối lượng tài nguyên. Phương thức tổ chức, số lượng người tham gia, thời gian khai thác, số lượng phương tiện và vai trò điều hành cũng có thể ảnh hưởng đến trách nhiệm pháp lý.
Theo Điểm c Khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), phạm tội có tổ chức là căn cứ áp dụng khung tăng nặng.
Một số dấu hiệu có thể được cơ quan tố tụng xem xét gồm:
Có nhiều người cùng tham gia và được phân công nhiệm vụ cụ thể.
Sử dụng nhiều máy xúc, xe ben, tàu hút cát hoặc thiết bị chuyên dụng.
Hoạt động khai thác diễn ra nhiều lần hoặc kéo dài trong một khoảng thời gian.
Có sự che giấu nguồn gốc khoáng sản thông qua hóa đơn, hợp đồng vận chuyển, bãi tập kết hoặc hồ sơ liên quan.
Thực hiện khai thác tại khu vực hạn chế, khu vực cấm hoặc địa điểm tiềm ẩn nguy cơ gây hậu quả môi trường.
Ngoài tình tiết định khung, hành vi được thực hiện nhiều lần hoặc sử dụng thủ đoạn tinh vi có thể được xem xét khi lượng hình theo Điểm g, Điểm m Khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 2015.
Giám đốc vẫn có thể bị truy cứu.
Người điều hành, giám đốc không trực tiếp khai thác có bị xử lý không?
Một người không trực tiếp lái máy xúc, đào đất hoặc hút cát vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự nếu có căn cứ xác định người đó tham gia với vai trò tổ chức, chỉ đạo, xúi giục hoặc giúp sức.
Theo Khoản 2 Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015, người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức đều được xác định là đồng phạm.
Do đó, giám đốc, chủ mỏ hoặc người điều hành có thể phải đối diện rủi ro pháp lý nếu trực tiếp chỉ đạo hoạt động khai thác, bố trí nhân công, thuê phương tiện, ký hợp đồng vận chuyển, điều hành dòng tiền hoặc phân chia lợi ích.
Đối với pháp nhân thương mại, việc doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm hình sự cũng không đồng nghĩa cá nhân liên quan đương nhiên được miễn trách nhiệm. Theo Khoản 2 Điều 75 Bộ luật Hình sự năm 2015, trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân.
Căn cứ giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
Trong trường hợp đã phát sinh trách nhiệm hình sự, việc chuẩn bị các tài liệu chứng minh tình tiết giảm nhẹ có thể đóng vai trò quan trọng khi Tòa án xem xét hình phạt.
Theo Điểm b Khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, người phạm tội tự nguyện bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả có thể được xem xét giảm nhẹ.
Theo Điểm s Khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải là tình tiết giảm nhẹ.
Theo Điểm t Khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong quá trình giải quyết vụ án cũng có thể được xem xét.
Theo Điểm v Khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015, người phạm tội có thành tích xuất sắc trong sản xuất, công tác hoặc hoạt động xã hội có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ.
Ngoài ra, người phạm tội có thể chủ động nộp lại khoản thu lợi bất chính, cung cấp chứng từ chứng minh việc khắc phục hậu quả và làm rõ vai trò thực tế trong vụ án.
Căn cứ Khoản 3 Điều 54 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), nếu người phạm tội có ít nhất 02 tình tiết giảm nhẹ tại Khoản 1 Điều 51 và đang đối mặt với khung nhẹ nhất của điều luật, Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hoặc chuyển sang hình phạt khác nhẹ hơn.
Do đó, việc thu thập tài liệu và xây dựng phương án giảm nhẹ nên được thực hiện ngay từ giai đoạn đầu của quá trình giải quyết vụ án.
Dịch vụ tư vấn pháp lý về tội khai thác khoáng sản trái phép
Các vụ việc liên quan đến khai thác khoáng sản trái phép thường đòi hỏi phải xem xét đồng thời nhiều vấn đề như khối lượng tài nguyên, giá trị khoáng sản, khoản thu lợi bất chính, vai trò của từng người, trách nhiệm của doanh nghiệp và việc xử lý máy móc, phương tiện.
Chuyên tư vấn Luật hỗ trợ khách hàng đánh giá các vấn đề pháp lý phát sinh, xác định rủi ro trách nhiệm hình sự và xây dựng phương án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp phù hợp với hồ sơ thực tế.
Các nội dung hỗ trợ có thể bao gồm:
Tư vấn, bảo vệ quyền lợi cho cá nhân, chủ mỏ, người điều hành hoặc người làm thuê bị điều tra.
Phân tích khả năng áp dụng hình phạt tiền, án treo hoặc hình phạt dưới khung khi có căn cứ.
Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và tự nguyện nộp lại khoản thu lợi bất chính.
Hỗ trợ làm rõ vai trò của người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.
Đánh giá trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại và nguy cơ bị đình chỉ hoạt động hoặc cấm kinh doanh.
Hỗ trợ doanh nghiệp giải trình về sổ sách, dòng tiền, nguồn gốc và khối lượng khoáng sản.
Tư vấn thủ tục đề nghị nhận lại máy xúc, xe ben, tàu hút cát hoặc các phương tiện bị tạm giữ.
Hỗ trợ khiếu nại quyết định xử lý vật chứng hoặc tịch thu phương tiện khi có căn cứ cho rằng việc xử lý chưa phù hợp.
Rà soát hồ sơ xử phạt hành chính và đánh giá căn cứ chuyển hướng xử lý từ hình sự sang hành chính nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.
Khách hàng có thể gửi hồ sơ vụ việc để được đánh giá sơ bộ và lựa chọn phương án xử lý phù hợp với tình huống thực tế.
Mức phạt tội khai thác khoáng sản trái phép được xác định dựa trên Điều 227 Bộ luật Hình sự, trong đó cần xem xét điều kiện truy cứu, giá trị khoáng sản, khoản thu lợi bất chính, hậu quả, vai trò của người tham gia, trách nhiệm của pháp nhân thương mại và việc xử lý phương tiện. Cá nhân có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù đến 07 năm; pháp nhân thương mại có thể bị phạt đến 7.000.000.000 đồng và chịu thêm các hình phạt bổ sung theo quy định. Việc xác định đúng tình tiết vụ án, chuẩn bị chứng cứ giảm nhẹ và bảo vệ quyền đối với phương tiện có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết vụ việc. Chuyên tư vấn Luật cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
Nguồn: Toàn tập quy định về mức phạt tội khai thác khoáng sản trái phép mới nhất
Xem thêm: Hướng dẫn thủ tục xóa án tích
Nhận xét
Đăng nhận xét